To grow loyal relationships

To grow loyal relationships

U, hebt nog steeds gelijk

Als teamcoaches begeleidt A-Switch organisaties waar mensen meer willen samenwerken. Onlangs kwamen we op een werkplek waar we als vanzelf dieper gingen ademhalen en voelden: hier gebeurt het. Onze begeleiding was overbodig. De rollen keerden om. Deze mensen deden iets waarvan wij konden leren. 

En wat voor de ene organisatie als vanzelf lijkt te gebeuren, blijft voor de andere organisatie een blinde vlek. Gesloten structuren die gebukt gaan onder een hiërarchie die top-down blijft sturen vanuit macht. Een macht die zich laat zien in een “exponentieel toenemende regelgeving”, zoals Paul Verhaeghe beschrijft in zijn essay “Wacht maar niet tot papa thuiskomt.”

 

In onze praktijk zien we te veel talentvolle, fijne en geïnspireerde mensen afhaken. Ze werken binnen structuren die zoveel gaten hebben gebrand dat alle motivatie weglekt. Dit verlies daagt ons uit na te blijven denken rond de vraag: Hoe kantelen we een energieloze moeten-situatie naar een geïnspireerde willen-situatie? 

 

U, hebt nog steeds gelijk

Als ouder van drie dochters verbaas ik mij hoe we anno 2017 in onze schoolsystemen nog steeds kennis (leer de rijstcultuur uit Zuidoost-Azië uit het hoofd) boven motivatie (draai een halve dag mee op een aardappelbedrijf) tillen. En ik als ouder leg mij daarbij neer. Want het schoolsysteem weet het best hoe het moet. We zouden dat aardappelbedrijf als gezin kunnen bezoeken. Maar daar heeft niemand nog zin in. Die rijstcultuur moet nog uit het hoofd geleerd worden. Want morgen is het toets en deelt het systeem punten uit. En hoe meer punten, hoe beter. Het moet, willen of niet.

 

Kennis blijft macht. En de organisatie, het systeem weet hoe we die kennis het best vergaren.

 

Toen mijn oudste dochters van de Latijnse naar de Humane richting overstapte omdat die studie haar meer interesseerde, kregen wij als ouders spontaan te horen: “Ze doet het heel goed in de Latijnse. Denk er nog eens over na, want het zou zonde zijn.”  Zonde voor wat? Hier spreekt tot mij een diep ingeslepen patroon. “Schiet je pijl zo hoog mogelijk, vallen doet hij vanzelf.” Zoiets. Trouw aan het vastgeroeste idee dat kennis (en dus zoveel mogelijk kennis) uiteindelijk gelukkig maakt. We blijven uitglijden over de illusie dat de hoogste studie leidt tot het beste diploma en dus de interessante job. Je motivatie (goesting) volgen is iets waar je beter zes² keer over nadenkt. 

 

Van school naar kantoor, het systeem weet het best

En zo rolt het leven verder en rijden we van school naar kantoor. Onderweg loodst een niet te stoppen verkeersbordendiarree ons veilig naar de werkplek. Voor elke verkeerssituatie is een regel bedacht en jawel, de verkeersspecialist (de overheid, autoriteit, de baas, …) weet het best hoe. Nochtans bewees Hans Monderman in 2006 dat het verkeer veiliger wordt naarmate er minder regels zijn. Want zo voegen we een gevoel van risico toe waardoor mensen opnieuw op elkaar gaan letten.  Dit vermogen om weer op elkaar te gaan letten zou ons kunnen leiden naar een nieuwe leiderschapscultuur.

 

Van een top down naar een netwerkcultuur, van specialisten naar generalisten. Waarbij de zorg voor het gehele systeem voortkomt uit de zorg tussen alle individuen. De vraag wordt dan: Hoe zorgen we ervoor dat we zonder dat iemand instructies  geeft, toch rechtop kunnen blijven staan? En met elkaar begrijpen dat samenleven en samenwerken iets is wat we samen vorm geven?

 

De mode van het zelfsturende team

“Iets wat zichzelf stuurt is eigenlijk een automaat”, schrijf Martijn Vroemen in zijn boek Team op Vleugels [P163]. Alles met een stuur vraagt om een bestuurder en om iemand die de richting aangeeft. Problemen ontstaan daar waar diegene die het best geplaatst is om de richting aan te geven zelf gaat bepalen “HOE” er moet gestuurd worden. 

 

Laat ons een kleine gedachtenoefening doen:

 

  1. Sluit je ogen en stel je voor: Je staat met je fiets in de hand op de grote markt. Sofie, je leidinggevende, vraagt je om zover als mogelijk te fietsen. Voordat je vertrekt schroeft Sofie het fietsstuur vast. Want ze weet, als leidinggevende, het best hoe jij moet sturen. “Vertrekt maar!”, roept Sofie enthousiast. Hoe fietst dat?
  2. En stel je nu voor dat Sofie je diezelfde opdracht geeft.  Maar nu wijst ze je de richting aan en laat jou de vrijheid om zelf te sturen. Hoe voelt dat?

 

De eerste opdracht is volgens mij een belangrijke reden waarom bij mensen het werk zo gaat inbranden dat ze op een dag omvallen en de kracht niet meer vinden om op te staan. De leidinggevende formuleert een té vaag besluit (de richting) en koppelt daar meteen dé (zijn/haar) oplossing aan (het sturen). 

 

Misschien heet het nieuwe leidinggeven: Moed

Ik leerde van thuis uit: Zeg nooit “ik”, maar altijd “wij of men” als er om je mening wordt gevraagd. Ook dat patroon zit diep ingeslepen. Het dictaat heeft wortels die teruggaan naar de patriarchale autoriteit zoals door Paul Verhaeghe beschreven in zijn essay - Wacht maar niet tot papa thuiskomt.

 

Men en Wij - is het antwoord van de medewerker die geleerd heeft goed op zichzelf te letten. Het is de letterlijke verwoording van een autoritaire leiderschapsstijl die weet hoe-het-moet. En waarbij de trouw of ontrouw (rotte appels) aan de hiërarchie openlijk wordt beloond en bestraft.

 

Binnen enkele jaren zal mijn oudste dochter de arbeidsmarkt betreden. Ik kijk nog met veel bewondering terug naar dat moment op school waarop ze voor zichzelf besloot wat ze wilde doen. Want sommige besluiten werken enkel op basis van willen, motivatie die van binnenuit groeit. En ik vraag mij af of wij ondertussen in onze organisatiecultuur de voorwaarden kunnen scheppen die deuren opent naar een andere leiderschapscultuur. 

 

De nieuwe autoriteit is die leidinggevende die helder formuleert waarom een besluit noodzakelijk is. Die voor deze prioriteitskeuze expliciet durft te staan en er de gevolgen van wil dragen.

 

Het is diegene die vertrouwen toont door de zorg voor de uitvoering aan de deelnemers terug te geven. Want we blijven als mensen verlangen naar de verbondenheid van het samenwerken, maar aan de andere kant ook naar de autonomie om dit samenwerken zelf mee vorm te mogen geven.

 

Met knikkende knieën en veel goesting

En zo trok mijn oudste dochter met knikkende knieën en veel -goesting- naar haar eerste jaar aan de universiteit. En daar hebben die enkele leerkrachten die haar wisten te inspireren een belangrijke rol in gespeeld. Veel dank daarvoor.

 

Met vriendelijke groet
Reginald Verhofstede
C²RM Teamcoach

 

 

Redactie: Tine Liekens

-----------------------------------------------------------------------

Licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Deze licentie staat anderen toe mijn werk te verspreiden, remixen en tweaken en staat ook toe dat er verder gebouwd wordt op mijn werk, ook voor commerciële doeleinden, zolang A-Switch maar genoemd wordt als originele maker